#21 - Hòa bình Mỹ-Iran liệu có được quyết định tại Hội đồng Bảo An
4 August, 2026
Bối cảnh
Đến ngày 04/08/2026, triển vọng ngoại giao giữa Mỹ và Iran vẫn rất không chắc chắn. Tổng thống Donald Trump cho biết đàm phán đang diễn ra, nhưng Tehran phủ nhận có tiếp xúc trực tiếp với Washington và chỉ xác nhận trao đổi với Oman về tình hình eo biển Hormuz. Trong khi đó, các vụ tấn công tàu thương mại vẫn tiếp diễn. Pakistan và các quốc gia Vùng Vịnh tiếp tục đóng vai trò trung gian, nhưng chưa đưa được hai bên trở lại một tiến trình đàm phán chính thức.
Islamabad Memorandum được ký vào tháng 6 từng mở ra khả năng chuyển từ ngừng bắn sang một thỏa thuận chính trị toàn diện. Tuy nhiên, khuôn khổ này đã suy yếu trước các vụ vi phạm ngừng bắn và bất đồng về chương trình hạt nhân, trừng phạt, tái thiết và cơ chế quản lý Hormuz.
Một thỏa thuận hạn chế hoặc lệnh ngừng bắn mới vẫn có thể xuất hiện. Nhưng một thỏa thuận cuối cùng đủ toàn diện để được Hội đồng Bảo an phê chuẩn trước thời hạn là một kết quả khó hơn nhiều. Vì vậy ASF đặt ra câu hỏi dự báo:
Đến hết ngày 31/10/2026, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc có thông qua một nghị quyết ràng buộc chính thức phê chuẩn “thỏa thuận cuối cùng” chấm dứt chiến tranh Mỹ–Iran 2026 theo khuôn khổ Islamabad Memorandum hay không?
Tỷ lệ cơ sở và dự báo cuối cùng
ASF bắt đầu từ những trường hợp chiến tranh liên quốc gia trong lịch sử. Phần lớn các cuộc chiến không kết thúc nhanh chóng bằng một hiệp định hòa bình toàn diện. Chúng thường chuyển sang ngừng bắn, bế tắc hoặc một trạng thái giảm bạo lực mà chưa giải quyết được những bất đồng cốt lõi.
Ngay cả khi các bên ký được một thỏa thuận cuối cùng, việc Hội đồng Bảo an thông qua một nghị quyết ràng buộc cũng không phải là một quá trình nhanh chóng; nó còn phụ thuộc vào nội dung pháp lý, thời gian xử lý và lập trường của các thành viên thường trực.
Những tiền lệ đó đặt tỷ lệ cơ sở của sự kiện ở mức khoảng 5%. Sau khi xem xét tình trạng đàm phán, diễn biến quân sự, nút thắt tại Hormuz và hoạt động trung gian, ASF điều chỉnh nhẹ dự báo xuống: 4,57%
Điều chỉnh của ASF đến từ đâu:
Tiến trình đàm phán chưa thực sự được khôi phục
Mỹ và Iran vẫn đưa ra những tuyên bố trái ngược về tình trạng đàm phán. Chưa có dấu hiệu về một đoàn đàm phán chính thức, chương trình nghị sự chung hoặc dự thảo thỏa thuận đang được hai bên xem xét.
Đây là trở ngại lớn nhất. Hội đồng Bảo an chỉ có thể phê chuẩn một thỏa thuận sau khi Mỹ và Iran đã thống nhất được nội dung cuối cùng.
Những vấn đề khó nhất vẫn chưa được giải quyết
Chương trình hạt nhân Iran, việc dỡ bỏ trừng phạt, cơ chế giám sát và cấu trúc an ninh tại Hormuz đều đòi hỏi những nhượng bộ chính trị lớn. Đây không phải là các vấn đề có thể giải quyết chỉ bằng một lệnh ngừng bắn hoặc tuyên bố giảm căng thẳng.
Thời gian đến ngày 31/10 cũng rất ngắn để hai bên vừa đạt thỏa thuận, hoàn tất văn kiện, vừa đưa nghị quyết qua Hội đồng Bảo an.
Bạo lực tại Hormuz tiếp tục diễn ra
Các vụ tấn công tàu thương mại và đòn đáp trả quân sự cho thấy hai bên chưa kiểm soát được vòng xoáy leo thang. Mỗi sự cố mới đều làm tăng chi phí chính trị của việc nhượng bộ và thu hẹp không gian dành cho đàm phán.
Hormuz đồng thời là vấn đề hàng hải, an ninh và chủ quyền. Nếu chưa có một cơ chế quản lý lâu dài tại đây, một trong những nguyên nhân trực tiếp của xung đột vẫn còn nguyên.
Tín hiệu từ các bên trung gian
Pakistan, Oman, Qatar và các quốc gia Vùng Vịnh đều có lợi ích trong việc ngăn chiến tranh kéo dài và hạn chế gián đoạn năng lượng, thương mại khu vực. Các kênh này giúp duy trì liên lạc khi đối thoại trực tiếp bị đình trệ.
Đây là lý do ASF chưa hạ dự báo sâu hơn. Tuy nhiên, hoạt động trung gian mới chỉ giữ cho cánh cửa ngoại giao không đóng lại hoàn toàn; nó chưa tạo ra một tiến trình đủ mạnh để đi đến thỏa thuận cuối cùng.
Con đường qua Hội đồng Bảo an
Islamabad Memorandum đã dự kiến việc thỏa thuận cuối cùng được phê chuẩn bằng một nghị quyết ràng buộc. Nếu Mỹ và Iran thực sự ký được thỏa thuận, Washington có khả năng chủ động thúc đẩy văn kiện tại Hội đồng Bảo an.
Vì vậy, nút thắt chính hiện nay không nằm ở Liên Hợp Quốc, mà nằm ở việc liệu Mỹ và Iran có thể đạt được thỏa thuận cuối cùng đủ sớm hay không.
Xác suất 4,57% thực sự có nghĩa là gì?
Mức 4,57% tương đương với khoảng một khả năng trong 22. Nếu có 100 câu hỏi với điều kiện và mức độ bất định tương tự, chúng ta kỳ vọng khoảng bốn đến năm trường hợp kết thúc bằng kết quả CÓ.
Con số này thể hiện ba điều quan trọng.
Thứ nhất, đây là một kết quả khó xảy ra nhưng chưa thể loại trừ hoàn toàn. Dự báo trung tâm vẫn là câu hỏi sẽ được phân giải là KHÔNG, nhưng khả năng xuất hiện một đột phá ngoại giao bất ngờ vẫn tồn tại.
Thứ hai, 4,57% không phải là xác suất Mỹ và Iran đạt ngừng bắn, giảm căng thẳng hoặc nối lại đàm phán. Những kết quả này có thể xảy ra với xác suất cao hơn. Câu hỏi đang dự báo một chuỗi điều kiện hẹp hơn nhiều: hai bên phải đạt được một thỏa thuận cuối cùng, ký trước thời hạn và đưa thỏa thuận đó qua Hội đồng Bảo an bằng một nghị quyết ràng buộc.
Do đó, một cuộc gặp ngoại giao, một thỏa thuận riêng về Hormuz hay một lệnh ngừng bắn mới đều là tín hiệu tích cực, nhưng chưa đủ để làm cho kết quả CÓ trở thành kịch bản có khả năng cao.
Thứ ba, 4,57% là đánh giá tại thời điểm hiện tại, không phải một con số cố định. Dự báo có thể tăng nhanh nếu xuất hiện bằng chứng cho thấy hai bên đã chuyển từ quản lý khủng hoảng sang thương lượng nội dung cuối cùng. Ngược lại, một vòng leo thang quân sự mới có thể khiến xác suất giảm xuống gần 0%.
Nói cách khác, ASF không dự báo rằng hòa bình là gần như bất khả thi. ASF dự báo rằng khả năng hoàn thành toàn bộ tiến trình hòa bình và phê chuẩn quốc tế trước ngày 31/10 là rất thấp.
Tín hiệu cần theo dõi
Đàm phán trực tiếp được khôi phục: Xuất hiện đoàn đàm phán chính thức, chương trình nghị sự chung và người có thẩm quyền đưa ra cam kết.
Xuất hiện dự thảo thỏa thuận cuối cùng: Đặc biệt là nội dung liên quan đến hạt nhân, trừng phạt, giám sát thực thi và quản lý Hormuz.
Bạo lực giảm trong một khoảng thời gian đủ dài: Các vụ tấn công tàu thương mại và đòn đáp trả quân sự chấm dứt hoặc giảm đáng kể.
Ngôn ngữ của hai bên chuyển từ ngừng bắn sang giải pháp cuối cùng: Đây là dấu hiệu cho thấy mục tiêu đàm phán đã vượt ra ngoài việc quản lý xung đột trước mắt.
Mỹ bắt đầu tham vấn tại Hội đồng Bảo an: Việc lưu hành dự thảo nghị quyết hoặc trao đổi với Nga và Trung Quốc sẽ cho thấy tiến trình đã bước sang giai đoạn phê chuẩn quốc tế.
