#15 - Trung Đông 2026: Dự báo về 3 điểm nghẽn kinh tế toàn cầu
24 March, 2026
Cuối tháng 2, tiếng súng nổ ra giữa Mỹ, Israel và Iran. Trong vài ngày, những rủi ro mà giới phân tích vẫn hay bàn trên lý thuyết bỗng trở thành những bài toán thực tế: giá xăng tăng vọt, các hãng vận tải hoảng loạn, thị trường chứng khoán tê liệt.
Để giải mã quỹ đạo cuộc khủng hoảng, ASF tập trung vào ba câu hỏi dự báo cốt yếu: Eo biển Hormuz, nơi 20% lượng dầu thế giới đi qua mỗi ngày, bao giờ mới thông? Giá dầu có leo lên đến mức chưa từng có trong lịch sử? Và liệu tất cả những điều này có kéo cả nền kinh tế toàn cầu vào suy thoái?
Eo biển Hormuz bao giờ mới thông?
Chuyện gì đang xảy ra?
Eo biển Hormuz là nút thắt chiến lược hàng đầu của thị trường năng lượng toàn cầu. Hình dung như một con ngõ hẹp duy nhất dẫn ra đường lớn; nếu con ngõ đó bị chặn, dầu từ Ả Rập Saudi, UAE, Iraq và Kuwait gần như không có đường ra. Kể từ khi xung đột bùng nổ vào ngày 28/2, con ngõ đó đã bị chặn gần như hoàn toàn.
Câu hỏi ASF đặt ra:
Liệu eo biển Hormuz có được mở lại cho vận tải thương mại bình thường trước ngày 30/4/2026 không?
Tiêu chí cụ thể là số tàu qua lại mỗi ngày phải phục hồi về ít nhất 80% mức trước chiến tranh. Tháng 2 vừa rồi có khoảng 78 đến 107 tàu qua lại mỗi ngày, giờ con số đó đã sụt giảm nghiêm trọng.
Lịch sử nói gì?
Đây không phải lần đầu tiên một tuyến đường biển chiến lược bị gián đoạn. Xét trong 70 năm qua, đã có 06 trường hợp tương tự: từ cuộc khủng hoảng Kênh đào Suez năm 1956, lệnh cấm vận dầu mỏ năm 1973, cho đến chiến dịch của Houthi trên Biển Đỏ từ năm 2024. Chỉ có hai lần tình hình trở lại bình thường trong vòng hai tháng. Bốn lần còn lại kéo dài hàng năm, thậm chí nhiều năm.
Nói cách khác: lịch sử cho thấy cứ ba lần gián đoạn xảy ra ở eo biển Hormuz thì có một lần tuyến đường biển này được mở lại trong vòng 2 tháng, với tỷ lệ cơ sở là 33,3%.
Dự báo của ASF: 32,3%
Chúng tôi ước tính xác suất eo biển Hormuz được mở lại trước ngày 30/4 là khoảng 32,2%, cho thấy triển vọng nghiêng về kịch bản tiêu cực.
Điều gì sẽ quyết định kết quả? Trước hết là những gì đang diễn ra thực sự trên chiến trường, chừng nào còn có tiếng súng, chừng đó khó có chuyện các tàu dầu dám qua lại bình thường. Quan trọng không kém là các tín hiệu ngoại giao, với một vấn đề trọng tâm là liệu Washington và Tehran có tìm được lối thoát hay không. Đặc biệt, áp lực trong nước đang gia tăng đối với chính quyền Trump: giá xăng leo thang, hàng hóa đắt đỏ và làn sóng phàn nàn từ người dân. Điều này có thể buộc Washington đẩy nhanh việc tìm kiếm một thỏa thuận.
Tuy nhiên, vẫn có những lý do để thận trọng. Iran, dù suy yếu đáng kể, vẫn đủ khả năng đe dọa eo biển Hormuz - một điểm nghẽn chiến lược chỉ rộng khoảng 33 km. Và lịch sử cho thấy khi xung đột đã bùng phát, nó thường kéo dài lâu hơn dự đoán ban đầu.
Giá dầu có lên đến 150 USD/thùng không?
Tại sao 150 USD lại quan trọng?
Trước khi xung đột nổ ra, giá dầu Brent đang ở quanh 62 USD/thùng, một mức khá bình thường. Chỉ trong vài tuần sau, giá đã vọt lên gần 120 USD. Hiện tại đang dao động quanh 108-116 USD.
Mốc 150 USD/thùng chưa từng bị vượt qua trong lịch sử thị trường dầu mỏ hiện đại. Kỷ lục hiện tại là 147,50 USD, thiết lập năm 2008. Nếu giá dầu vượt 150 USD, đây sẽ là một dấu mốc lịch sử, đồng thời kéo theo áp lực lớn lên người tiêu dùng, từ giá xăng đến chi phí hàng hóa.
Để đạt 150 USD từ mức hiện tại, giá cần tăng thêm khoảng 30-40% nữa trong vòng 120 ngày còn lại.
Câu hỏi đặt ra là:
Liệu giá dầu Brent có vượt 150 USD/thùng tại bất kỳ thời điểm nào trước ngày 30/6/2026 không?
Tại sao câu hỏi này khó trả lời hơn?
Thông thường, để ước tính xác suất, chúng tôi dựa vào dữ liệu lịch sử: sự kiện đó đã xảy ra bao nhiêu lần trong quá khứ. Tuy nhiên, mốc 150 USD chưa từng xuất hiện trong những cuộc khủng hoảng dầu mỏ nghiêm trọng nhất. Vì vậy, chúng tôi đã chuyển sang một cách tiếp cận mới: chia bài toán thành hai phần nhỏ hơn.
Phần một: Cuộc chiến có leo thang đủ nghiêm trọng và kéo dài đủ lâu để giữ nguồn cung dầu bị gián đoạn không? Nhìn vào 05 cuộc chiến Mỹ tham gia ở Trung Đông từ năm 1990 đến nay, 02 trong số đó leo thang đáng kể trong bốn tháng đầu, tức là khoảng 40% khả năng.
Phần hai: Nếu cuộc chiến thực sự kéo dài và leo thang, giá dầu có chạm 150 USD không? Nhìn vào 03 lần giá dầu tăng cực mạnh trong lịch sử: năm 1973, 1979 và 2007-2008, gián đoạn nguồn cung dầu kéo dài và lan rộng. Khi giá đã tiến vào vùng 75-100% của đỉnh, thì ở cả 03 trường hợp giá dầu sẽ đạt đỉnh mới. Nhưng với tình hình chiến sự và tốc độ leo thang hiện tại, ASF điều chỉnh xác suất đạt đỉnh mới là khoảng 70%.
Nhân hai con số lại: ASF đưa ra tỷ lệ cơ sở là 28%.
Dự báo của ASF: 27,8%
Sau khi cập nhật thêm những tin tức mới nhất: về tình hình eo biển, đàm phán ngoại giao, và phản ứng của thị trường. Xác suất cuối cùng gần như không thay đổi: 27,8%.
Con số đó có nghĩa là gì? Cú sốc dầu mỏ này không đủ mạnh để thay đổi xác suất thiết lập đỉnh $150 mới, nhưng đủ nghiêm trọng để các nhà hoạch định chính sách và đầu tư cần phải thận trọng.
Điều gì có thể đẩy giá lên 150 USD? Rủi ro lớn nhất là Iran tấn công các cơ sở dầu khí của Saudi Arabia hoặc Qatar. Nếu điều đó xảy ra, không chỉ Hormuz bị chặn mà nguồn cung từ các nước láng giềng cũng bị ảnh hưởng và thị trường có thể phản ứng rất mạnh. Trong ngày 8/3, chỉ với một tin tức leo thang, giá dầu đã vọt lên 119,50 USD - tương đương mức tăng gần 2 USD/thùng mỗi giờ trong phiên giao dịch.
Điều gì giữ giá không lên 150 USD? Trước hết là các kho dự trữ dầu khẩn cấp. Các nước phương Tây đã tung ra lượng dự trữ chiến lược lớn nhất trong lịch sử để bù đắp thiếu hụt. Thứ hai là người tiêu dùng và doanh nghiệp tự điều chỉnh: ở mức giá 110 USD+, nhiều nhà máy và hộ gia đình châu Á đã chuyển sang dùng than và khí đốt thay cho dầu → nhu cầu dầu giảm thì giá khó mà tăng tiếp. Và lịch sử nhắc nhở chúng ta: Ngay cả trong cuộc khủng hoảng dầu mỏ nghiêm trọng nhất vào năm 2008, giá cũng chỉ chạm 147,50 USD rồi đảo chiều. Vì vậy, mốc 150 USD vẫn chưa từng bị vượt qua.
Nền kinh tế thế giới có rơi vào suy thoái không?
3% tăng trưởng GDP toàn cầu có ý nghĩa gì?
Hằng năm, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) công bố dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Đây là con số mà các chính phủ, ngân hàng và doanh nghiệp trên toàn thế giới theo dõi rất sát, giống như báo cáo về sức mạnh và sự ổn định của nền kinh tế thế giới.
Mốc 3% là một ngưỡng đáng chú ý: Nếu IMF dự báo tăng trưởng thấp hơn mức này, kinh tế toàn cầu thường đang ở gần suy thoái. Trong hơn 25 năm qua, điều này chỉ xảy ra 06 lần và mỗi lần đều gắn với một cuộc khủng hoảng lớn như 2008-2009 hay đại dịch COVID. Với tỷ lệ cơ sở là 24%.
Câu hỏi chúng tôi đặt ra:
Liệu IMF có ước tính tăng trưởng GDP toàn cầu thực tế năm 2026 ở mức dưới 3,0% trong bản World Economic Outlook cuối cùng của năm không?
Dự báo của ASF: 26,3%
Xác suất là khoảng 26,3%, tức là cứ 04 kịch bản thì có 01 kịch bản IMF sẽ công bố con số đáng lo ngại đó.
Tại sao không cao hơn? Vì kinh tế toàn cầu đang có những điểm tựa vững chắc. Năm 2026, kinh tế Mỹ vẫn ổn định với thất nghiệp thấp và tiêu dùng mạnh. Trung Quốc phục hồi tích cực hơn dự báo. Khi hai nền kinh tế lớn nhất còn vững, kinh tế toàn cầu khó có thể suy sụp hoàn toàn.
Tại sao lại 26,3% chứ không phải thấp hơn? Vì con đường dẫn đến suy thoái đang hiện ra rõ ràng hơn. Giá dầu cao kéo dài làm tăng chi phí mọi thứ: từ sản xuất đến vận chuyển đến bữa ăn gia đình. Khi lạm phát tăng trở lại, các ngân hàng trung ương khó có thể hạ lãi suất, đồng nghĩa với việc chi phí vay vẫn cao và hoạt động đầu tư sẽ chậm lại. Châu Âu, vốn phụ thuộc nhiều vào năng lượng nhập khẩu, là nơi dễ bị tổn thương nhất.
Bước ngoặt quan trọng nhất sẽ đến vào tháng 4/2026, khi IMF tổ chức Hội nghị Mùa xuân và công bố dự báo chính thức đầu tiên sau cuộc chiến. Nếu lúc đó IMF đã hạ con số xuống sát 3%, thì khả năng họ tiếp tục hạ xuống dưới 3% trong báo cáo cuối năm sẽ rất cao.
Điều gì sẽ xảy ra trong vài tuần tới?
Ba câu hỏi này sẽ được trả lời rõ ràng vào các tháng 4, 6 và 10. Tuy nhiên, những tín hiệu đáng tin cậy nhất thường xuất hiện sớm hơn nhiều.
Về eo biển Hormuz, dữ liệu cập nhật hằng ngày về số tàu qua lại sẽ là chỉ báo quan trọng: Nếu con số tăng trở lại, đó là dấu hiệu tích cực; nếu tiếp tục giảm, tình hình sẽ xấu đi. Đặc biệt, bất kỳ thông tin nào về các cuộc đàm phán bí mật giữa Mỹ và Iran cũng cần được theo dõi liên tục.
Về giá dầu, rủi ro lớn nhất là các cuộc tấn công vào cơ sở dầu khí tại Saudi Arabia và Qatar - đây là những sự kiện có thể khiến giá tăng vọt nhanh nhất. Báo cáo dầu mỏ hàng tháng của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, thường được công bố vào tuần thứ hai của tháng, là nguồn tham khảo đáng tin cậy để đánh giá tình hình thực tế.
Về kinh tế toàn cầu, hội nghị tháng 4 của IMF là sự kiện không thể bỏ qua. Cùng lúc, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ sẽ cập nhật kế hoạch lãi suất vào tháng 6; nếu họ báo hiệu không cắt giảm lãi suất trong năm nay, đó sẽ là minh chứng cho thấy ngay cả Mỹ cũng đang chịu sức ép từ cuộc khủng hoảng này.
