#18 - Một tháng quyết định cho xung đột Mỹ–Iran
9 April, 2026
Xung đột Mỹ–Iran đang bước vào một giai đoạn đặc biệt khó đánh giá. Một mặt, Washington phát đi tín hiệu rằng họ không muốn sa lầy vào một cuộc chiến kéo dài. Cuối tháng 3/2026, Tổng thống Donald Trump thậm chí tuyên bố chiến dịch quân sự của Mỹ có thể kết thúc trong vòng hai đến ba tuần. Nhưng mặt khác, Nhà Trắng và giới chức quân sự Mỹ vẫn duy trì trạng thái sẵn sàng đối phó với các đòn đáp trả từ Iran, cho thấy rủi ro chiến sự tiếp diễn vẫn còn rất rõ ràng.
Trong bối cảnh đó, câu hỏi được đặt ra là:
Liệu Mỹ có chấm dứt toàn bộ hoạt động tác chiến trực tiếp nhằm vào Iran
trước 23:59 ngày 1/5/2026 hay không?
Dự báo của ASF: 55%
Tỷ lệ cơ sở được rút ra từ các chiến dịch quân sự trực tiếp nhưng có quy mô hạn chế của Mỹ nhằm vào Iran hoặc các lực lượng có liên hệ với Iran kể từ sau Chiến tranh Vùng Vịnh. Nhóm tham chiếu này bao gồm các chiến dịch có một số đặc điểm chung: được Tổng thống Mỹ quyết định thay vì một cuộc chiến được Quốc hội tuyên bố chính thức, có mục tiêu quân sự tương đối cụ thể, thời gian ngắn, mức độ cam kết lực lượng hạn chế và thường đi kèm một logic thoát ra hoặc kiểm soát leo thang.
Khi nhìn vào các trường hợp lịch sử được lựa chọn, có 13 trong số 15 chiến dịch kết thúc trong vòng hai tháng, tương đương tỷ lệ cơ sở là 86%. Nói cách khác, xét thuần túy trên dữ liệu lịch sử, các chiến dịch tương đương như chiến dịch này thường không kéo dài quá lâu. Đây là một điểm rất quan trọng: bản năng chiến lược của Washington trong những cuộc can dự giới hạn tại Trung Đông thường là đánh nhanh, giới hạn mục tiêu, hạn chế thương vong và tránh trượt sang một cuộc chiến dài hạn.
Tuy nhiên, nhóm chuyên gia của ASF không giữ nguyên mức 86%. Lý do là bối cảnh hiện tại không hoàn toàn giống với quá khứ. Trong những trường hợp mà đối phương liên tục đáp trả, căng thẳng leo thang nhiều đợt và gần như không có áp lực đàm phán hữu hiệu, chiến dịch của Mỹ thường có xu hướng kéo dài hơn đáng kể. Chính vì vậy, tỷ lệ cơ sở đã được điều chỉnh xuống 65% để phản ánh sát hơn tình hình hiện tại.
Những yếu tố nào đang kéo xác suất đi xuống?
Yếu tố đầu tiên là chiến trường, cũng là yếu tố được gán trọng số lớn nhất. Ở đây, câu hỏi không chỉ là bên nào đang chiếm ưu thế, mà là liệu chiến trường có tạo ra động lực để hai bên dừng lại hay không. Nếu Iran vẫn còn năng lực đáp trả, nếu Mỹ tiếp tục phải phản ứng để duy trì răn đe, hoặc nếu xuất hiện các bước leo thang mới, chẳng hạn mở rộng mục tiêu tấn công hoặc tăng mức độ can dự quân sự, thì khả năng chiến dịch chấm dứt nhanh sẽ giảm mạnh. Trong dự báo này, tín hiệu từ chiến trường được đánh giá theo hướng âm, tức là đang gây sức ép tiêu cực lên triển vọng kết thúc trước đầu tháng 5.
Yếu tố thứ hai là chính trị – ngoại giao của các bên. Về lý thuyết, Mỹ có động cơ để tránh một cuộc chiến kéo dài vì chi phí kinh tế, rủi ro chính trị nội địa và nguy cơ mất kiểm soát leo thang. Nhưng động cơ muốn thoát ra không đồng nghĩa với khả năng thoát ra ngay. Nếu Washington cho rằng việc dừng tác chiến quá sớm sẽ bị nhìn nhận là yếu đuối, hoặc nếu Iran tiếp tục duy trì sức ép quân sự, thì lập trường chính trị của Mỹ có thể chuyển từ “muốn kết thúc” sang “buộc phải tiếp tục thêm một thời gian”. Đây là lý do nhóm yếu tố chính trị – ngoại giao cũng đang đóng góp theo hướng tiêu cực cho dự báo.
Yếu tố thứ ba là tiến trình đàm phán và can thiệp của cộng đồng quốc tế. Đây thường là một kênh có thể giúp hạ nhiệt xung đột, nhất là trong các cuộc đối đầu mà hai bên không muốn bước qua một ngưỡng leo thang nguy hiểm hơn. Tuy nhiên, ở thời điểm phân tích, Mỹ và Iran chưa có dấu hiệu đàm phán trực tiếp rõ ràng, trong khi vai trò trung gian của các nước khác vẫn chưa đủ mạnh để tạo đột phá. Điều đó khiến yếu tố đàm phán hiện chưa thể kéo xác suất đi lên.
Tổng hợp ba nhóm yếu tố này, forecast cho thấy dòng thông tin hiện tại đang đi ngược lại với sự lạc quan ban đầu từ lịch sử. Kết quả là xác suất cuối cùng giảm xuống còn 55%.
55% thực sự có nghĩa là gì?
Điểm dễ gây hiểu lầm nhất của một con số như 55% là nhiều người sẽ đọc nó như một kết luận chắc chắn rằng Mỹ “nhiều khả năng” sẽ dừng tác chiến trước ngày 1/5.
55% không phải là mức xác suất cao trong hoàn cảnh này. Con số này phản ánh rằng kịch bản Mỹ chấm dứt toàn bộ hoạt động tác chiến trực tiếp trước thời hạn chỉ đang nhỉnh hơn một chút so với kịch bản kéo dài và leo thang căng thẳng.
Con số 55% cũng nói lên một điều quan trọng hơn: bối cảnh hiện tại đang xấu hơn đáng kể so với những gì lịch sử gợi ý. Nếu chỉ nhìn vào các sự kiện tương tự trong lịch sử, người ta có thể dễ dàng nghĩ rằng khả năng kết thúc sớm phải ở mức rất cao, vì phần lớn các chiến dịch tương tự của Mỹ trong quá khứ đều dừng lại khá nhanh. Nhưng khi đặt tình hình hiện tại vào trong khung phân tích, xác suất bị kéo từ 86% xuống 55%, tức là giảm hơn 30 điểm phần trăm so với tỷ lệ cơ sở từ lịch sử và giảm 10 điểm phần trăm so với tỷ lệ cơ sở được điều chỉnh, 65%. Điều đó cho thấy môi trường thông tin hiện tại đang chứa nhiều tín hiệu bất lợi hơn là thuận lợi đối với một kịch bản hạ nhiệt nhanh.
Nói cách khác, 55% là xác suất của một kịch bản có thể xảy ra, nhưng rất mong manh. Chỉ cần Iran tiếp tục duy trì nhịp độ đáp trả lên Israel và các nước trong khu vực, Mỹ cảm thấy cần kéo dài hành động quân sự để tái lập răn đe, hoặc các nỗ lực trung gian không tạo ra đột phá ngoại giao, xác suất này có thể nhanh chóng bị điều chỉnh xuống thấp hơn.
Các tín hiệu cần theo dõi
Thứ nhất là nhịp độ chiến trường. Nếu số lượng hoặc mức độ nghiêm trọng của các đòn tấn công giảm rõ rệt, điều đó sẽ củng cố khả năng của chiến dịch đi đến điểm dừng. Ngược lại, nếu hai bên tiếp tục trao đổi đòn đánh, nhất là ở cường độ cao hơn, thì khả năng kéo dài chiến sự sẽ tăng lên nhanh chóng.
Thứ hai là thông báo chính thức từ Washington. Tuyên bố mang tính giới hạn mục tiêu, nhấn mạnh đã đạt được hiệu ứng răn đe hoặc ưu tiên hạ nhiệt sẽ là tín hiệu tích cực. Ngược lại, nếu Mỹ bắt đầu dùng những cụm từ cho thấy phải duy trì áp lực quân sự thêm nữa, thị trường dự báo nên coi đó là tín hiệu bất lợi cho mốc 1/5.
Thứ ba là bất kỳ dấu hiệu nào từ các kênh đàm phán hoặc trung gian. Trong những xung đột như thế này, thay đổi lớn đôi khi không đến từ chiến trường mà đến từ quyết định chính trị của các bên khi họ nhận ra chi phí leo thang vượt quá lợi ích.
