Forecast Review: Thượng đỉnh Trump - Tập và kịch bản “ổn định, không nhượng bộ”
4 June, 2026
Rời Bắc Kinh sau hai ngày hội đàm, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington và Bắc Kinh đã đạt được những thỏa thuận thương mại có lợi cho cả hai nước. Những phát biểu tích cực này nhanh chóng tạo cảm giác rằng thượng đỉnh Trump - Tập ngày 14 và 15/5/2026 đã mở ra một bước hạ nhiệt mới trong quan hệ thương mại Mỹ - Trung.
Tuy nhiên, nếu nhìn vào đúng câu hỏi dự báo mà ASF đặt ra trước hội nghị, kết quả lại thận trọng hơn nhiều. Không có thỏa thuận giảm thuế quan nào được công bố. Không có cam kết song phương chính thức nào về việc hạ thuế. Thậm chí, theo chính ông Trump, vấn đề thuế quan không được hai nhà lãnh đạo bàn.
Nói cách khác, hội nghị tạo ra bầu không khí tích cực hơn, nhưng chưa tạo ra nhượng bộ chính sách thực chất. Đây là kịch bản ASF đã đánh giá là có khả năng cao nhất: quan hệ được ổn định ở cấp ngoại giao, nhưng thuế quan vẫn được giữ nguyên như một công cụ gây sức ép.
Câu hỏi dự báo
Trước hội nghị, ASF đặt câu hỏi:
Khả năng Mỹ và Trung Quốc công bố một thỏa thuận giảm thuế quan song phương chính thức tại thượng đỉnh Trump - Tập ngày 14-15/5/2026 là bao nhiêu?
Tiêu chí phân giải được đặt khá chặt. Các tín hiệu hòa dịu, việc nối lại đối thoại, cam kết mua hàng, hoãn một vòng leo thang, hoặc thành lập cơ chế tham vấn mới đều không được tính là “Có”. Để câu hỏi được phân giải theo hướng “Có”, hai bên phải công bố một cam kết chính thức về việc giảm thuế quan song phương.
Cách đặt tiêu chí này rất quan trọng. Trong các cuộc gặp cấp cao Mỹ - Trung, ngôn ngữ ngoại giao thường tích cực hơn so với thực chất của chính sách. Một tuyên bố “đạt thỏa thuận tốt đẹp” có thể tạo cảm giác hạ nhiệt, nhưng không đồng nghĩa với việc thuế quan thật sự được giảm.
ASF dự báo gì?
Dựa trên lớp tham chiếu lịch sử của các cuộc gặp cấp cao Mỹ - Trung, ASF xác định tỷ lệ cơ sở cho một thỏa thuận giảm thuế quan chính thức ở mức 22%. Sau khi cập nhật các yếu tố trước hội nghị, ASF đưa ra xác suất cuối cùng khoảng 23%.
Con số này cho thấy ASF đánh giá khả năng hai bên công bố thỏa thuận giảm thuế là thấp. Ngược lại, kịch bản có khả năng cao hơn là hội nghị sẽ tạo ra tín hiệu ổn định, một số tuyên bố tích cực hoặc một cơ chế quản lý quan hệ mới, nhưng không đi đến nhượng bộ cụ thể về thuế quan.
Nói cách khác, 23% cho kịch bản “có thỏa thuận giảm thuế” cũng đồng nghĩa với khoảng 77% cho kịch bản “không có thỏa thuận giảm thuế”. Đây là cách nên đọc một con số xác suất: không chỉ nhìn vào khả năng sự kiện xảy ra, mà còn phải nhìn vào phần xác suất còn lại để hiểu đâu là kịch bản trung tâm.
Kết quả chính thức
Không có thỏa thuận giảm thuế quan chính thức nào được công bố tại hội nghị.
Cuộc gặp kết thúc với nhiều phát biểu tích cực, nhưng ít chi tiết về chính sách cụ thể. Hai bên không công bố một bước đột phá thương mại đáng kể. Thay vì mở lại đàm phán thuế quan, Nhà Trắng cho biết Mỹ và Trung Quốc nhất trí lập một cơ chế quản lý quan hệ thương mại mới, được mô tả là “Board of Trade”, nhằm điều phối quan hệ kinh tế mà không cần mở lại đàm phán thuế quan.
Vì vậy, câu hỏi được phân giải theo hướng “Không”.
Dự báo của ASF phù hợp với kết quả thực tế, cả về hướng lẫn mức độ tự tin. Kịch bản chiếm phần lớn xác suất đã xảy ra: hai bên ổn định quan hệ ở tầng ngoại giao và cơ chế, nhưng không nhượng bộ ở tầng thuế quan.
Các yếu tố chính dẫn đến kết quả
Kết quả của hội nghị phản ánh đúng ba động lực chính trong quan hệ Mỹ - Trung lúc này: Washington muốn có một kết quả tích cực nhưng vẫn giữ đòn bẩy; Bắc Kinh không muốn trao cho Mỹ một chiến thắng ngoại giao quá rõ ràng; còn quan hệ song phương cần được ổn định nhưng chưa đủ điều kiện cho một thỏa thuận giảm thuế thực chất.
Trước hết, phía Mỹ bước vào hội nghị với hai mục tiêu song song. Một mặt, ông Trump cần một kết quả có thể bán được về mặt chính trị trong nước. Mặt khác, Washington không muốn từ bỏ công cụ gây sức ép quan trọng nhất là thuế quan. Diễn biến sau hội nghị đi đúng theo logic này. Ông Trump quảng bá các cam kết mua hàng có giá trị truyền thông cao, bao gồm Boeing và đậu nành, nhưng không công bố bất kỳ nhượng bộ nào về thuế. Đây là một thắng lợi về hình ảnh: đủ để tuyên bố hội nghị thành công, nhưng không làm suy yếu vị thế mặc cả của Mỹ.
Thứ hai, Trung Quốc tiếp tục giữ thế thận trọng. ASF từng đánh giá Bắc Kinh có ít động cơ trao cho Washington một thắng lợi ngoại giao rõ ràng, nhất là khi việc giảm thuế có thể bị ông Trump mô tả như kết quả của chiến lược gây sức ép. Thực tế sau hội nghị cho thấy Trung Quốc giữ thái độ mơ hồ, không xác nhận đầy đủ các đơn mua hàng mà phía Mỹ công bố, đồng thời gắn vấn đề Đài Loan vào tổng thể quan hệ kinh tế. Cách tiếp cận này cho thấy Bắc Kinh muốn duy trì ổn định, nhưng không muốn để Washington độc quyền diễn giải kết quả của hội nghị.
Thứ ba, quan hệ song phương có nhu cầu hạ nhiệt, nhưng chưa đủ nền tảng để đi đến một thỏa thuận giảm thuế. Bầu không khí ấm hơn, lời mời ông Tập thăm Nhà Trắng vào tháng 9, và cơ chế quản lý quan hệ mới đều phản ánh mong muốn kiểm soát rủi ro giữa hai nền kinh tế lớn. Tuy nhiên, đây là dạng ổn định ở cấp độ quản trị khủng hoảng, không phải hòa giải chính sách. Hai bên muốn tránh một vòng leo thang mới, nhưng chưa sẵn sàng trả cái giá chính trị cần thiết để nhượng bộ về thuế quan.
Một điểm đáng chú ý là thực tế còn đi xa hơn kịch bản trung tâm của ASF ở một khía cạnh. Phân tích ban đầu giả định thuế quan vẫn sẽ là chủ đề nghị sự quan trọng, nhưng ông Trump sau đó khẳng định vấn đề này không được hai nhà lãnh đạo bàn tới. Điều đó cho thấy khoảng cách giữa “bầu không khí tích cực” và “hành động về thuế” còn rộng hơn dự kiến. Hội nghị không chỉ không đạt được thỏa thuận giảm thuế; nó còn né tránh chính vấn đề thuế quan ở cấp lãnh đạo cao nhất.
Cơ chế “Board of Trade” cũng là một kết quả đáng chú ý. Đây là một hình thức thể chế mà phân tích ban đầu chưa nêu cụ thể. Tuy nhiên, nó vẫn nằm trong nhóm kết quả mà ASF đánh giá là có khả năng cao hơn: ổn định quan hệ, quản lý bất đồng, nhưng không nhượng bộ thuế quan. Nói cách khác, dự báo đúng về cấu trúc kết quả, dù chưa dự đoán chính xác hình thức thể chế mà kết quả đó sẽ mang.
Bài học từ dự báo này
Bài học lớn nhất nằm ở giá trị của một tiêu chí phân giải chặt.
Nếu câu hỏi được đặt lỏng hơn, chẳng hạn “Mỹ và Trung Quốc có đạt được thỏa thuận thương mại nào không?”, thì các cam kết mua Boeing, đậu nành hoặc cơ chế “Board of Trade” có thể khiến câu hỏi bị diễn giải theo hướng “Có”. Nhưng câu hỏi của ASF tập trung vào một ngưỡng cụ thể hơn: giảm thuế quan song phương chính thức.
Chính định nghĩa này giúp tách bạch giữa một kết quả ngoại giao tích cực và một thay đổi chính sách thực chất. Cam kết mua hàng không phải là giảm thuế. Cơ chế quản lý quan hệ không phải là giảm thuế. Tuyên bố hội nghị thành công cũng không phải là giảm thuế.
Trong quan hệ thương mại Mỹ - Trung, những khác biệt này rất quan trọng. Mỗi loại kết quả phản ánh một mức độ nhượng bộ khác nhau. Một bên có thể mua thêm hàng hóa, nối lại đối thoại, hoặc lập cơ chế tham vấn mới mà vẫn không từ bỏ công cụ gây sức ép chính.
Dự báo này cũng cho thấy vai trò của tỷ lệ cơ sở. Các cuộc gặp cấp cao Mỹ - Trung thường tạo ra tín hiệu tích cực, nhưng không thường xuyên tạo ra đột phá chính sách cụ thể, nhất là trong các vấn đề có giá trị đòn bẩy cao như thuế quan. Tỷ lệ cơ sở 22% giúp ASF giữ dự báo ở mức thận trọng, tránh bị các tín hiệu hòa dịu trước hội nghị kéo xác suất lên quá cao.
Điều cần theo dõi tiếp theo
Điểm cần theo dõi đầu tiên là thỏa thuận đình chiến thuế quan từ tháng 10 năm ngoái, dự kiến hết hạn vào tháng 11. Hội nghị lần này chỉ tạo ra một cơ chế quản lý quan hệ, chứ chưa gia hạn hay tái đàm phán cấu trúc thuế quan hiện có. Vì vậy, rủi ro căng thẳng quay lại vẫn còn nếu hai bên không đạt được tiến triển trước thời hạn này.
Điểm thứ hai là hội nghị thượng đỉnh tiếp theo dự kiến diễn ra tại Nhà Trắng vào tháng 9. Nếu có một bước đột phá về thuế quan, nhiều khả năng nó sẽ không đến từ cuộc gặp tháng 5, mà từ một vòng đàm phán sau đó, khi hai bên có thêm thời gian chuẩn bị, mặc cả và đóng gói kết quả chính trị.
Điểm thứ ba là việc các cam kết mua hàng có được hiện thực hóa hay không. Cho đến nay, phía Trung Quốc chưa xác nhận đầy đủ các đơn mua mà ông Trump công bố. Nếu các cam kết này không được thực hiện, hội nghị tháng 5 có thể được nhìn lại như một thành công truyền thông ngắn hạn hơn là một bước ổn định kinh tế thực chất.
Kết luận
Thượng đỉnh Trump - Tập tháng 5/2026 không phải là một thất bại ngoại giao. Cuộc gặp giúp hạ nhiệt bầu không khí, tạo thêm kênh quản lý quan hệ và mở đường cho một hội nghị tiếp theo tại Washington.
Nhưng theo đúng câu hỏi ASF đặt ra, đây cũng không phải là một bước đột phá về thuế quan.
Không có thỏa thuận giảm thuế nào được công bố. Không có nhượng bộ chính sách rõ ràng. Và theo lời ông Trump, chính vấn đề thuế quan cũng không được đưa ra thảo luận ở cấp lãnh đạo.
Vì vậy, kết quả phù hợp với dự báo ban đầu của ASF: ổn định nhưng không nhượng bộ.
Đây là một ví dụ cho thấy trong dự báo chiến lược, ngôn ngữ tích cực sau hội nghị không nên được nhầm lẫn với thay đổi chính sách thực chất. Điều quan trọng không chỉ là hai bên nói gì sau cuộc gặp, mà là họ có thật sự thay đổi công cụ quyền lực nào hay không.
